تبلیغات
مطالب ازاد - بررسی پدیده‌ای به نام "یادگاری‌نویسی بر آثار تاریخی"

یكی از افتخارات ایرانیان، پیشینه تاریخی این سرزمین كهن است و اگرچه حفظ و نگهداری از آثار تاریخی در طول سالهای گذشته همواره با تهدیدهایی نیز مواجه شده و در مواردی خطراتی برای آثار باستانی و تاریخی كشور به‌وجود آمده است، اما همواره این روحیه در نزد ایرانیان وجود دارد كه برای نشان دادن ارزش و اعتبار تاریخی خود، به آثار فراوانی رجوع می‌كنند كه در گوشه‌گوشه كشور خود را نشان می‌دهند و دلیل محكمی بر پیشینه پرافتخار این مرز و بوم هستند.

البته بارها و بارها شاهد بوده‌ایم كه افرادی بدون توجه به هویت تاریخی و باستانی ایرانیان و در تناقضی آشکار با این روحیه، آثار تاریخی را تخته‌سیاه یادگاری‌نویسی خود می‌پندارند؛ امری مذموم كه اگرچه همه بر نادرستی آن تاكید دارند، اما هنوز به‌طور كامل از میان ما رخت بر نبسته و همچنان شاهد آن هستیم.

به گزارش  ایسنا ، منطقه زنجان، نوشتن یادگاری در فضاهای تاریخی، پدیده مذمومی است که تأسف علاقه‌مندان به میراث فرهنگی و تاریخی را به‌دنبال دارد. حال سئوال اصلی اینجاست که چنین رفتار ناپسندی از کجا سرچشمه می‌گیرد؟ آیا ویژگی‌های ذاتی و رفتاری افراد در بروز این پدیده مؤثر است؟ آیا چنین پدیده‌ای ریشه در خصوصیات روانی افراد دارد یا باید علت را در جای دیگری جست‌وجو کرد؟


میل به جاودانگی  به چه قیمتی؟!

پدیده نوشتن یادگاری بر روی آثار تاریخی، عموماً توسط افرادی صورت می‌گیرد که اطلاع کافی از اهمیت حفظ آثار باستانی ندارند. یک جامعه‌شناس در این رابطه به خبرنگار ایسنا می‌گوید: "میل به جاودانگی" به‌طور طبیعی در همه افراد وجود دارد و نمی‌توان کسی را یافت که رویای ماندگاری نام خود را در تاریخ نداشته باشد.

"ایرج ابراهیمی"، با بیان اینکه افراد برای پاسخگویی به این نیاز، ابزارها و بسترهای مختلفی را مورد استفاده قرار می‌دهند، تصریح می‌کند: برخی از افراد در قالب فعالیت در رشته‌های هنری به این نیاز پاسخ می‌دهند و برخی نیز به نویسندگی یا هر موضوع دیگری كه به جاودانگی آنها كمك كند، روی می‌آورند و متأسفانه بعضی افراد نیز یادگاری‌نویسی روی آثار تاریخی را، راه‌حلی برای ماندگاری نامشان می‌دانند.

معاون حفظ، احیا و ثبت آثار تاریخی اداره‌كل میراث فرهنگی استان زنجان نیز در این خصوص اظهار می‌کند: برخی افراد با این تصور اینکه یادگاری‌نویسی سبب جاودانه شدن نامشان در تاریخ خواهد شد، آثار تاریخی را ابزاری برای هدف خود قرار می‌دهند.

"مهرداد عسگریان" با اشاره به عدم آگاهی این افراد نسبت به ارزش تاریخی آثار، خاطر‌نشان می‌کند: چنین افرادی از روی نا‌آگاهی دست به این اقدامات می‌زنند، غافل از آنکه با گذشت سالیان، نه تنها نام نیکی از آنها به یادگار نمی‌ماند، بلکه یک اثر ارزشمند تاریخی نیز رو به تخریب می‌رود.


نوشتن یادگاری بر یادگاری‌های تاریخی!

نوشتن یادگاری بر روی آثار تاریخی در چارچوب مفهوم "وندالیسم" صورت می‌گیرد. وندالیسم به‌معنای تخریب کنترل نشده اموال عمومی است و نوعی ناهنجاری اجتماعی محسوب می‌شود.

ابراهیمی، با بیان اینکه نوشتن یادگاری روی آثار تاریخی، یکی از مصادیق وندالیسم به‌شمار می‌رود، اظهار می‌کند: اضافه کردن هر نوشته‌ای که در اصل اثر تاریخی، تغییر ایجاد کند و موجب غیر‌طبیعی شدن اثر شود، رفتاری مخرب تلقی می‌شود.

یک کارشناس مرمت و بازسازی آثار تاریخی نیز با اشاره به شایع بودن این پدیده در جهان می‌گوید: یادگاری‌نویسی بر روی آثار تاریخی، پدیده نو‌ظهوری نیست و گاهی روی بعضی بناهای تاریخی جهان، یادگارنوشته‌هایی مشاهده می‌شود که قدمتشان با قدمت خود اثر برابری می‌کند.

"هوشنگ ثبوتی" تصریح می‌کند: اگرچه قدیمی بودن یک یادگاری نوشته شده روی اثری تاریخی، حُسن محسوب نمی‌شود، اما نشان می‌دهد که حتی در زمان ساخت و استفاده از بنا نیز افرادی اقدام به نوشتن یادگاری روی بنا کرده‌اند.

ثبوتی با اشاره به تخریب اکوتوریسم توسط گردشگران، می‌افزاید: در برخی مناطق گردشگری طبیعی نیز برخی افراد اقدام به کنده‌کاری روی بدنه درختان کهنسال و حتی دیواره‌های غارها می‌كنند و توجهی به سهیم بودن همه مردم در این منابع طبیعی ندارند.

یک روانشناس نیز با اشاره به جنبه‌های روانی این پدیده، به خبرنگار ایسنا می‌گوید: از بُعد روانکاوی، برخی افراد که توانایی ارضاء نیاز به ماندگاری را از طریق روشهای صحیح ندارند، دست به اعمال مخرب می‌زنند.

"علیرضا کاظم‌لو" با بیان اینکه افرادی که روی آثار تاریخی یادگاری می‌نویسند، در دو گروه دسته‌بندی می‌شوند، تصریح می‌کند: گروه اول بدون آگاهی از عواقب رفتار خود، اقدام به تخریب آثار تاریخی می‌کنند. اما گروه دوم با وجود اطلاع از ارزشمندی آثار باستانی، با رفتاری مغرضانه، درصدد آسیب‌رسانی به این آثار هستند، بنابراین می‌توان گروه دوم را دچار اختلالات شخصیتی دانست.

وی می‌افزاید: در برخورد با افرادی که شخصیت ضد اجتماعی دارند، معمولاً آموزش تأثیر چندانی در اصلاح شیوه رفتاری آنها ندارد و چنین افرادی لزوماً باید تحت درمان قرار گیرند، چرا که این افراد دچار ناآرامی روحی هستند و پیوسته درصدد آسیب رساندن به مردم و اموال عمومی هستند.


قانون چه می‌گوید؟

در کشور ما برای برخورد با تخریبگران اموال عمومی و آثار تاریخی، خلاء قانونی وجود ندارد اما ضمانت اجرایی این بخش از قانون تا چه حد است؟ آیا می‌توان برخورد قانونی را بهترین راه جلوگیری از تکرار تخریب آثار تاریخی توسط افراد دانست؟

مدیرکل قبلی میراث فرهنگی استان زنجان در این زمینه می‌گوید: اگرچه قانون می‌تواند مانع از آسیب‌رسانی به آثار تاریخی شود و برخورد قانونی با مجرمان، ابزاری برای کاهش جرم تلقی می‌شود؛ اما پیشگیری از وقوع چنین اقداماتی مؤثر‌تر خواهد بود.

"امیر الهی" با تأکید بر اینکه برخورد قانونی، آخرین راه‌حل این پدیده است، تصریح می‌کند: ممکن است آسیب وارد شده به یک اثر تاریخی غیر‌قابل جبران باشد، لذا اقدامات برای پیشگیری از بروز رفتارهای مخرب باید در اولویت قرار بگیرد.

ثبوتی نیز در این رابطه معتقد است: با وجود جرایم سنگینی که برای تخریبگران اموال عمومی و آثار تاریخی در قانون اساسی مقرر شده است، ضمانت اجرایی لازم در این‌خصوص وجود ندارد.

وی با اشاره به نبود متولی برای پیگیری این موضوع، اظهار می‌کند: برای جلوگیری از آسیب دیدن آثار تاریخی توسط افراد، با خلاء مدیریتی و حفاظتی مواجه هستیم.

معاون حفظ، احیاء و ثبت آثار تاریخی اداره‌كل میراث فرهنگی استان زنجان نیز با بیان اینکه اجرای قانون در جامعه، به بستر‌سازی نیاز دارد، خاطرنشان می‌کند: برخی اوقات افراد نسبت به جرم بودن بعضی فعالیتهای خود آگاهی ندارند، لذا قبل از اجرای اقدامات قضایی، باید زمینه برای اطلاع‌رسانی در این زمینه آماده شود.

عسگریان با اشاره به لزوم اطلاع‌رسانی در خصوص جرم بودن تخریب آثار تاریخی، می‌گوید: مردم باید بدانند چه رفتاری از سوی قانون جرم تلقی می‌شود و پیگرد قانونی دارد.

از این‌رو به‌نظر می‌رسد با توجه به اهمیت حفظ آثار تاریخی و مسئولیت اجتماعی كه برای حفظ میراث فرهنگی برای نسل‌های آینده ضروری است و مجریان قانون باید تمهیدات مؤثر‌تری جهت جلوگیری از اقدامات مخرب بیندیشند.


فرهنگ‌سازی، راهی برای پیشگیری از تخریب آثار تاریخی

تجربه ثابت کرده است كه برای اصلاح رفتار اجتماعی مردم و نهادینه کردن اصول صحیح تعامل اجتماعی، راهکارهای قانونی و برخوردهای قاطعانه، تدابیر پایداری نیستند و برای دستیابی به بهترین نتیجه، فرهنگ‌سازی مؤثرترین روش است.

امیر الهی، تفهیم ارزش آثار تاریخی برای مردم را، حائز اهمیت می‌داند و تصریح می‌کند: اگر سطح آگاهی در این زمینه افزایش یابد، شاهد بروز پدیده یادگاری‌نویسی و تخریب آثار باستانی نخواهیم بود، چنانچه در سالهای اخیر با تبلیغات و اطلاع‌رسانیهای صورت گرفته، توجه به حفاظت از آثار تاریخی افزایش یافته است.

الهی با اشاره به لزوم مشارکت همه نهادهای ذیربط برای افزایش آگاهیهای عمومی نسبت به اهمیت آثار باستانی، عنوان می‌کند: سازمان میراث فرهنگی به‌ تنهایی قادر به آشنا کردن مردم با اهمیت آثار تاریخی نیست، لذا همه ارگانها و به‌خصوص رسانه‌ها باید برای فرهنگ‌سازی در این زمینه به‌صورت وسیع همکاری کنند.

عسگریان نیز اشاعه فرهنگ قانون‌مداری را مؤثر‌ترین روش برای اصلاح رفتارهای اجتماعی می‌داند و می‌گوید: پرداختن به ابعاد فرهنگی در این زمینه، مؤثرتر از صرف هزینه‌های کلان مادی خواهد بود.

یک جامعه‌شناس نیز با بیان اینکه حجم اطلاع‌رسانی و آموزشهای مرتبط با نحوه حفاظت از آثار تاریخی، باید متناسب با حجم تبلیغات برای بازدید از این آثار باشد، اظهار می‌کند: انتشار نشریات مرتبط با این موضوع و برگزاری همایشها، تأثیر قابل توجهی در افزایش سطح آگاهی مردم خواهد داشت.

"ابراهیمی" می‌افزاید: افزودن بخش آشنایی با میراث فرهنگی و تاریخی و نحوه حفاظت از آنها در کتب درسی دانش‌آموزان، مناسب‌ترین روش برای انتقال مفاهیم آموزشی است.

یک روانشناس نیز با اشاره به لزوم گنجاندن چنین آموزشهایی در کتب درسی، ابراز می‌کند: فرهنگ‌سازی در همه زمینه‌ها، باید از کودکی آغاز شود، لذا معرفی مشاهیر تاریخی به کودکان و آشنا کردن آنها با تمدن کهن ایرانی، مؤثر‌ترین شیوه تربیتی تلقی می‌شود.

"کاظم‌لو" تصریح می‌کند: با بررسی ویژگی‌های روانی افراد از کودکی، می‌توان از بروز بسیاری از ناهنجاری‌های رفتاری در آینده، جلوگیری كرد.

به‌نظر می‌رسد آنچه در این زمینه نباید مورد غفلت واقع شود، وجود روشهای متنوع و نوآورانه برای به حداقل رساندن میزان یادگاری‌نویسی و تخریب آثار تاریخی است. همچنان كه در بسیاری از کشورها، تابلوهای بزرگی در کنار بناهای تاریخی نصب شده است و در این تابلوها نیز تاكید شده است تا مردم از نوشتن یادگاری بر روی بناها خودداری كنند.

الهی، این‌گونه اقدامات را مصادیق راه‌حل‌های فرهنگی برخورد با پدیده یادگاری‌نویسی بر آثار تاریخی می‌داند و می‌گوید: این اقدامات می‌تواند میزان تخریب آثار تاریخی را تا حد زیادی کاهش دهد.

معاون حفظ، احیا و ثبت آثار تاریخی اداره‌كل میراث فرهنگی استان زنجان نیز با اشاره به وجود دفاتر یادبود در اکثر موزه‌ها و آثار تاریخی، اظهار می‌کند: این دفاتر علاوه بر ایجاد فضایی جهت یادگاری‌نویسی، می‌تواند روشی برای بهره‌مندی از نظرات راهبردی بازدید‌کنندگان باشد.

و دست آخر اینكه، در روزگاری که دیگر کمتر شاهد ساخت بنایی با معماری منحصر به‌فرد و ارزشمند در کشور هستیم، به‌نظر می‌رسد توجه به حفاظت از آثار تاریخی موجود، حداقل وظیفه‌ای باشد که در قبال نسل‌های آینده، بر دوش داریم.