تبلیغات
مطالب ازاد - چرا دانش‌آموزان صُبحی‌، صبحانه و دانش‌آموزان عصری‌، ناهار نمی‌خورند؟

وقتی بچه‌ها تا نیمه شب بیدارند/غذای دانش‌آموزان معجون"استرس مدرسه"

 

 


این روزها برخی دانش‌آموزان تا پاسی از شب جلوی تلویزیون یا ماهواره میخکوب می‌شوند و از آن سو، صبح فردا برای بیدار شدن و صرف صبحانه بی اشتیاق هستند؛ غذای این دانش‌آموزان، معجونی به نام استرس مدرسه است که در روند تحصیلشان تأثیر بسیار منفی دارد.

 

اکثریت کارشناسان سلامت آموزش و پرورش از مشکلی به نام صبحانه نخوردن دانش‌آموزان نوبت صبح و ناهار نخوردن دانش‌آموزان نوبت عصر یاد می‌کنند و عنوان می‌دارند که این موضوع نگران کننده شده است زیرا بر نحوه یادگیری دانش‌آموزان تأثیر گذار است.
 
هادی هدایتی‌پور، رئیس گروه سلامت و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی آموزش و پرورش استان قم می‌گوید: متأسفانه نخوردن صبحانه در دانش‌آموزان شیفت صبح و نخوردن ناهار در دانش‌آموزان شیفت بعدازظهر مهمترین مشکلی است که کارشناسان سلامت با دانش‌آموزان دارند.
 
وی می‌افزاید:  این مسئله بر قدرت یادگیری و رشد آنها تأثیر مستقیم می‌گذارد چرا که دانش‌آموز گرسنه نمی‌تواند مطالب را به ذهن بسپارد.
 
* فرزندم میان وعده‌اش را نیز دست نخورده به خانه بر می‌گرداند

مادر یک دانش‌آموز دبستانی در منطقه 5 تهران اظهار می‌دارد: دخترم در نوبت صبح تحصیل می‌کند و بیشتر اوقات نیز صبحانه نمی‌خورد.

وی ادامه می‌دهد: او صبح‌ها هیچ علاقه‌ای به خوردن صبحانه ندارد و حتی لقمه‌ای که برای میان وعده او آماده می‌کنم نیز دست نخورده به خانه باز می‌گرداند و تنها گاهی اوقات پفک یا چیپس می‌خورد.

این مادر اضافه می‌کند: دیگر نمی‌دانم چگونه باید با فرزندم رفتار کنم؛ او تا ظهر گرسنه می‌ماند و در نهایت ظهر‌ها در خانه ناهار فراوان می‌خورد.

* فرزندم دوست دارد از بوفه مدرسه خرید کند

مادر یک دانش‌آموز مقطع راهنمایی در منطقه 19 تهران می‌گوید: پسرم به هیچ عنوان صبحانه نمی‌خورد و به جای آن توقع دارد که پول جیبی مناسبی داشته باشد تا از بوفه مدرسه خرید کند.

وی با بیان اینکه در بوفه مدرسه فرزندش ساندویچ به فروش می‌رسد، ادامه می‌دهد: اگر برای او ساندویچ خانگی درست کنم باز هم نمی‌پذیرد و می‌خواهد مانند دیگر دوستانش از غذاهای بوفه مدرسه استفاده کند.

این مادر بیان می‌کند: پسرم تا نیمه شب جلوی تلویزیون است و تمام برنامه‌ها را تماشا می‌کند به خصوص اگر فوتبال داشته باشد باید حتماً تماشا کند.

* تأثیر صبحانه خوردن بر یادگیری دانش‌آموزان

محبوبه ابطحی، مدیر گروه سلامت و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی باشگاه خبری فارس «توانا» اظهار می‌دارد: نخوردن صبحانه در دانش‌آموزان یکی از مسائل مهم تغذیه‌ای به شمار می‌رود چرا که بیشتر کارشناسان و پزشکان خوردن صبحانه را آیتمی برای کسب نمره 20 می‌دانند. 

وی ادامه می‌دهد: همواره سعی شده است در جلسات آموزش خانواده، در مورد اهمیت صبحانه خوردن دانش‌آموزان به طور جدی با والدین بحث شود همچنین مربیان بهداشت در مدارس اهمیت خوردن صبحانه را به دانش‌آموزان گوشزد می‌کنند. 

رئیس گروه سلامت و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران با بیان اینکه خوردن صبحانه در دانش‌آموزان باید فرهنگ‌سازی شود، اضافه می‌کند: قدرت یادگیری در دانش‌آموزانی که صبحانه می‌خورند و با آرامش کامل وارد مدرسه می‌شوند، افزایش پیدا خواهد کرد. 

وی می‌افزاید: از آنجایی که کودکان، قشر آسیب‌پذیر هستند و زمان رشد خود را در مدرسه سپری می‌کنند، خوردن صبحانه و ناهار در کسب انرژی و درک مفاهیم درسی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ این در حالی است که دانش‌آموزی که هنگام خواب شبانه غذایی نخورده و صبح بدون خوردن صبحانه سر کلاس درس حاضر می‌شود دچار اُفت قندخون خواهد شد که این مسئله تأثیر مستقیم در یادگیری آن خواهد گذاشت. 

* برخی دانش‌آموزان تا پاسی از شب بیدارند 

ابطحی  اظهار می‌دارد: دانش‌آموزان باید در مدرسه از میان‌وعده‌های سالم استفاده کنند ضمن اینکه به همان اندازه‌ای که نخوردن صبحانه قدرت یادگیری را مختل می‌کند، نخوردن ناهار در دانش‌آموزانی که بعدازظهری هستند، مشکل‌ساز خواهد شد. 

وی با بیان اینکه تغذیه دانش‌آموزان برای ما بسیار مهم است، تأکید می‌کند: باید بوفه‌های مدارس استانداردسازی شود و مواد غذایی مجاز و مفید به دانش‌آموزان فروخته شود. 

رئیس گروه سلامت و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران با بیان اینکه اکثر دانش‌آموزان با استرس وارد مدرسه می‌شوند، می‌گوید: یکی از دلایلی که دانش‌آموزان با استرس وارد مدرسه می‌شوند،به این دلیل است که دانش‌آموزان تا پاسی از شب بیدار هستند و صبح خواب می‌مانند. 

*والدین برای خواب دانش‌آموزان برنامه ریزی کنند 

وی اضافه کرد: والدین باید برای خواب دانش‌آموزان خود برنامه‌ریزی و مدیریت کنند ضمن اینکه خواب شبانگاهی آنها باید 8 ساعت باشد. 

ابطحی نداشتن برنامه‌ریزی دقیق،‌ عدم انجام تکالیف و آماده نکردن درس‌ها را از دیگر عوامل استرس در دانش‌آموزان می‌داند و می‌گوید اگر با کمک خانواده‌ها تمام امور دانش‌آموزان برنامه‌ریزی شده باشد از استرس آنها کم خواهد شد. 

وی می‌افزاید: شاداب‌سازی مدارس یکی از عواملی است که در کاهش استرس دانش‌آموزان مؤثر است از این رو معلمان با ابتکار عمل سعی کنند محیط با نشاطی را برای دانش‌آموزان به وجود آورند؛ همچنین باید در مدرسه فضایی را به وجود آورند که دانش‌آموزان با یکدیگر صمیمی و روابط دوستانه‌ای داشته باشند. 

* فرهنگ‌سازی جدی برای خانواده‌ها و دانش‌آموزان

مسلماً وقتی دانش‌آموزان تا نیمه ‌شب بیدار هستند، صبح با انرژی از خواب بیدار نشده و در نهایت اشتیاقی به خوردن صبحانه نخواهند داشت؛ این موارد موجب می‌شود که در روند آموزش آنان نیز خلل ایجاد شود.

به نظر می‌آید این موضوع نیاز به فرهنگ‌سازی جدی برای خانواده‌ها و دانش‌آموزان دارد چرا که تا دانش‌آموزان سالم نباشند، نمی‌توانند تحصیل کنند و فردی مفید برای کشورشان باشند. 

 

 

 

مدرسه به شرط صبحانه

خوردن صبحانه برای کودکی که آماده رفتن به مهدکودک و مدرسه می شود، بسیار مهم است و مادران باید به این وعده غذایی اهمیت ویژه ای دهند. مصرف صبحانه به کودکان کمک می کند تا فراگیری بهتری داشته باشند. انرژی و موادمغذی مصرف شده می تواند باعث افزایش تحرک و فعالیت بدنی و درنهایت نشاط در کودکان شود. دکتر مجید غیورمبرهن، متخصص تغذیه بالینی از انگلستان، می گوید: کودک صبحانه نخورده در ساعت ٩ تا ١٠ صبح به میزان قابل توجهی دچار افت قند خون می شود و استعداد یادگیری او به ویژه در درس هایی که به تفکر و اندیشه نیاز دارند، کاهش می یابد. چنین دانش آموزی ممکن است دچار افت تحصیلی و بیزاری از مدرسه نیز شود. سیدمصطفی حسینیان، کارشناس ارشد تغذیه می گوید: بهتر است صبحانه در محیطی باصفا و آرامش  بخش با حضور افراد خانواده صرف شود. باید بدانیم در دوران کودکی، علاقه به غذاهای مختلف به سرعت تغییر می کند و این دوست داشتن غذا تحت تاثیر دما، ظاهر، رنگ و طعم غذا، همچنین موقعیت مکانی و زمانی غذاخوردن است. خوردن صبحانه کامل و خوب مستلزم رعایت ضوابطی در منزل است. به عنوان مثال، خانواده ها لازم است زمان خواب شبانه وخوردن شام را طوری تنظیم کنند که بچه ها صبح به موقع و باکمال میل صبحانه بخورند. دکتر غیور معتقد است: صبحانه گرم مثل عدسی، خوراک لوبیا و ... هم باعث افزایش گیرایی درسی و هم موجب رفع خستگی و کسالت از کودک می شود. از سوی دیگر استفاده از فرآورده های لبنی به خصوص شیر در سبدغذایی بچه ها از اهمیت به سزایی برخوردار است، چنان چه کودک تمایل به مصرف صبحانه ندارد، باید آن را متنوع کرد. بهتر است شیر همراه با عسل یا خرما و شیرینی های طبیعی دیگر مصرف و از عادت دادن کودک به مصرف قند و شکر از همان ابتدای کودکی پرهیز شود.

 

میان وعده

به طور کلی باید ماده غذایی مناسبی را برای میان وعده کودک انتخاب کنیم. این ماده باید ارزش غذایی کافی داشته باشد و رضایت بچه را تامین کند، بدآموزی نداشته باشد، از نظر بهداشتی ایمن باشد و با بودجه بیشتر خانواده ها تناسب داشته باشد.

نکته حائز اهمیت دیگر آن است که غذای تهیه شده توسط مادر، نه تنها سالم تر است بلکه انتقال دهنده مهر مادری نیز می باشد. نان و پنیر و خیار، نان و پنیر و گردو، انجیر خشک، انواع مغزها مثل مغز پسته، گردو، بادام ، فندق، میوه ها به خصوص سیب، نان شیرمال، کیک و کلوچه مواد مناسبی برای میان وعده در زنگ تفریح مدرسه و مهدکودک محسوب می شوند.

به گفته دکتر غیور، مشکل اصلی بچه ها در مدرسه استفاده از تنقلات کم ارزش مثل چیپس و پفک و نوشابه و ... است یا متاسفانه ساندویچ کالباس که اخیرا در مدارس باب شده و اقدام به توزیع آن همراه با نوشابه می شود. باید برای میان وعده بچه ها در مدرسه تنقلات باارزش را مثل بادام، پسته، برگه هلو یا برگه زردآلو، اسنک و ... جایگزین کرد.

چرا که اگر تنقلات غیرسالم را حذف و تنقلات باارزش و سالم را جایگزین کنیم، ٩٠درصد مشکلات بچه ها در مدارس برطرف می شود.

دکتر غیور با اشاره به این که مشکل اصلی بچه ها در سنین مدرسه یا چاقی روزافزون و یا لاغری بیش از حد است، می افزاید: باید در مدارس الگوسازی تغذیه ای داشته باشیم چون بچه ها یا از یکدیگر الگو می گیرند و یا از معلمان خود و کم کم این الگوی تغذیه ای را به خانواده ها منتقل می کنند.

برای حل مسئله تغذیه باید روی بعد آموزشی کار شود. پیشنهاد این است همان گونه که بین کودکان دبستانی «همیار پلیس» داریم، «همیار بهداشت» نیز داشته باشیم که به یکدیگر آموزش صحیح تغذیه را بدهند و از تغذیه غیرسالم برحذر دارند.

وی ادامه می دهد: نکته خیلی مهم این است که اگر چه عادات غذایی بچه ها در ٢سال اول شکل می گیرد، سنین مدرسه بهترین فرصت برای جهت دهی به این عادات غذایی است که می توان روی شکل دهی ذائقه بچه ها کار کرد. کم کم بچه ها بر خانواده و اطرافیان نیز تاثیر می گذارند. لازمه این کار این است که سر فصلی در دروس بچه  ها به شکل گیری عادات صحیح غذایی اختصاص یابد و مربیان و مسئولان مدارس نیز در این امر همت گمارند.

یخچال خانه دوم

مدرسه خانه دوم شماست. این جمله ای است که همه بچه های دبستانی از همان روزهای اول مدرسه می شنوند. یک دانش آموز تقریبا نیمی از روزهای زندگی اش را در مدرسه می گذراند. نکته این است که شاید به استاندارد رساندن وضعیت تغذیه و بهداشت خانه های اول دانش آموزان، کار چندان آسانی نباشد، اما در خصوص خانه های دوم، حتما راه حل مسئله بسیار آسان تر است. مثلا اگر سوء تغذیه کودکان، همچنان به عنوان یک مشکل رفع نشده ، حداقل در بعضی مناطق کشور ما باقی مانده است، سال های مدرسه فرصت خوبی است تا با یک برنامه ریزی حساب شده این عقب افتادگی غذایی را در کودکان جبران کرد.

دقیقه ٩٠ را از دست ندهیم!

دکتر ضیاء الدین مظهری، متخصص تغذیه می گوید: « با توجه به این که دانش آموزان ممکن است دوره های مهمی را از قبیل دوران جنینی، شیرخوارگی و کودکی با مشکلاتی پشت سر گذاشته باشند، این آخرین فرصت برای مسئولان آموزش و پرورش است که سوء تغذیه قبلی آن ها را جبران کنند. دکتر مظهری بر نقش هم زمان مسئولان و خانواده ها در حفظ نسل آینده تاکید می کند و می گوید: «مسئله تغذیه یکی از اساسی ترین ارکان تامین توان جسمی و گسترش اندیشه افراد جامعه است.» با این دیدگاه، فکرکردن درباره موضوع تغذیه جامعه، صرفا فکرکردن به تامین نیازهای اولیه غذایی نیست. به عبارت دیگر مسئله تغذیه صرفا به رفع گرسنگی افراد جامعه محدود نمی شود. تغذیه بر سلامت جسمی و روحی جامعه تاثیر مستقیم دارد. آیا سلامت جامعه آن قدر اهمیت ندارد که به تمام عوامل تاثیرگذار بر آن فکر کنیم؟

 

یک دست صدا ندارد

دکتر مظهری می گوید: وزارت بهداشت همان طور که درباره جلوگیری از بیماری های عفونی دانش آموزان مسئول است ، در خصوص گسترش موادغذایی سالم و آگاهی دادن به خانواده ها هم مسئولیت دارد. در بوفه های مدارس نباید چیپس، پفک و خوراکی هایی که هیچ فایده غذایی برای رشد دانش آموز ندارند ، توزیع شود.

دکتر غیور می گوید: مدارسی که خودشان اقدام به طبخ غذا می کنند باید از توزیع غذاهای پرکالری میان بچه ها خودداری کنند. حتی به بچه های لاغر نباید غذاهایی داده شود که تبدیل به چربی اضافه شود. باید بافت عضلانی بچه ها تقویت شود ، نه بافت چربی آن ها . متاسفانه اکثر خانواده ها با خوراندن کره، مربا و غذاهای چرب به بچه ها فقط درصدد چاق کردن آن ها می باشند و اگر وزن این بچه ها را بررسی کنیم بیشتر آن چربی است. باید در طبخ غذا ، روغن جامد را حذف و به جای آن از روغن مایع استفاده کرد.

 آب؛ بهترین نوشیدنی برای بچه ها

دکتر غیور با تاکید بر این که مصرف مایعات باید در کودکان زیاد شود، می گوید: آب بهترین نوشیدنی برای بچه هاست، اما متاسفانه بعضی مدارس از نوشیدنی های غیرسالم مثل نوشابه استفاده می کنند که باید حتما از زنجیره غذایی بچه ها حذف و به جای آن آب میوه های طبیعی جایگزین شود.

مشکل اصلی تغذیه در جهان امروز

دکتر غیور مشکل اصلی تغذیه را در جهان امروز مشکل کمبود ریزمغذی هایی مثل مس، روی، منیزیم، آهن و ویتامین ها می داند و می گوید: جهان تغذیه امروز چندان دچار فقر درشت مغذی ها مثل پروتئین ها، چربی ها و کربوئیدرات ها نیست. مثلا پرخاشگری و مشکلات درسی در دخترها بیشتر به کمبود آهن مربوط می شود.

دکتر ناصر ممدوح متخصص تغذیه نیز می گوید: توانایی یادگیری در کودکان مبتلا به کمبود آهن کاهش می یابد و کم خونی سبب کاهش توانایی این کودکان می شود چرا که اکسیژن کمتری به سلول ها می رسد.

پیش گیری از کم خونی ناشی از کمبود آهن در کودکان باید در مصرف کافی موادغذایی آهن دار متمرکز شود.

 

قرص های آهن؛ شمشیرهای دولبه

دکتر غیور می گوید: چنان چه کودکی در سنین مدرسه دچار ریزش موی شدید، پرخاشگری، رنگ پریدگی، افت تحصیلی شدید، گیرایی پایین دروس، شکنندگی ناخن ها ، پوسته شدن جدار ناخن ها و ... باشد، قطعا به لحاظ ریزمغذی ها دچار مشکل است. لذا باید در اسرع وقت برای مشاوره تغذیه ای و معاینه توسط پزشک متخصص اقدام شود.

وی با تاکید بر این که مصرف خودسرانه قرص های آهن می تواند بسیار خطرناک باشد، می گوید: قرص های آهن مثل شمشیر دولبه است، درحالی که می تواند بسیار مفید باشد، چنان چه کودک به آن نیاز نداشته باشد و خودسرانه مصرف شود قطعا عواقب وخیمی در پی خواهد داشت.

 

کلام آخر

اگرچه وزارت بهداشت، اولین نهادی است که وقتی سخن از مسئولیت در مقابل سلامت مردم به میان می آید، همه نگاه ها به سمت آن می چرخد، اما سلامت هم مثل مقوله فرهنگ، گسترده تر از آن است که به یک وزارت خانه محدود شود. در این مورد باید انتظار داشت هماهنگی و همکاری بین وزارت بهداشت و وزارت آموزش و پرورش صورت بگیرد. البته یک نکته بسیار مهم را نباید فراموش کرد و آن این که اگر همه مسئولان جمع شوند و همه نهادها باهم هم فکری و همه وزارت خانه ها همکاری کنند بازهم تاثیر آن بر سلامت تغذیه کودکان، به اندازه همراهی و هم فکری یک پدر و مادر نیست. خانواده ها همچنان نقش اول را در این زمینه برعهده دارند و حتی برنامه های مدارس هم بدون همکاری خانواده ها اغلب به ثمر نمی رسد.

 

 

خبرگزاری فارس

روزنامه خراسان